«Процентке ақша беремін», «қарызға ақша беретін адам керек» — мұндай хабарландырулар көп, әсіресе микроқаржы ұйымдары бас тартқаннан кейін. Жеке тұлғалар арасындағы қарыз заңды. Мәселе қарызда емес — мұндай схемада қарыз алушының қорғалуы әлдеқайда әлсіз.
МҚҰ мен жеке тұлғаның айырмашылығы
| Тізілімдегі МҚҰ | Жеке тұлға | |
|---|---|---|
| Мөлшерлеме шегі | күніне 0,3 %-дан төмен, ЖТСМ 179 %-ға дейін | МҚҰ-ға арналған шектеулер қолданылмайды |
| ЖТСМ-ді ашып көрсету | қол қоюға дейін міндетті | міндетті емес |
| Өсімпұл шегі | заңмен белгіленген | шартпен айқындалады |
| Берешекті реттеу тәртібі | міндетті, өтініш қаралады | жоқ |
| Қадағалау | АРРФР, шағымдануға болады | тек сот |
Практикалық қорытынды: жеке кредиторға таныс адам және ақылға қонымды сома туралы сөз болғанда ғана баруға болады. «Тексерусіз бәріне береміз» дегені — көбіне микронесиеден бірнеше есе қымбат, не болмаса ақша беру туралы мүлде емес.
Қолхатта міндетті түрде болуы тиіс
- екі тараптың да аты-жөні, ЖСН, жеке куәлік деректері және мекенжайлары;
- сома — цифрмен және жазбаша, валютасы көрсетіліп;
- ақша нақты берілген күн және қайтару күні;
- сыйақы мөлшері, оны есептеу тәртібі және қайтарылатын түпкілікті сома;
- мерзімін өткізіп алғандағы жауапкершілік, егер тараптар оны белгілесе;
- ақша «берілетін болады» емес, алынды деген нақты тұжырым;
- қолтаңбалар мен қол қойылған күн.
Сомасы жазбаша жазылмаған, қайтару күні жоқ немесе кредитордың деректері жазылмаған қолхат дау туындаған жағдайда ештеңе дәлелдеуге мүмкіндік бермейді.
Нотариус қажет пе
Қолхатты нотариат куәландыруы міндетті емес, бірақ ол басты мәселені — дәлелдеуді — шешеді: нотариус тараптардың жеке басын және қол қою фактісін куәландырады. Ірі сомалар үшін бұл ақталған шығын. Ақшаны мүмкіндігінше қолма-қол емес, төлем мақсатында қолхаттың күнін көрсетіп аударыңыз («... күнгі қолхат бойынша қарыз») — банк үзіндісі түсіндіруді қажет етпейтін дәлел.
Хабарландырудағы қауіпті белгілер
- Алдын ала төлем. «Ресімдеу комиссиясы», «сақтандыру», «шотты тексеру үшін аударым» — ақша кетеді, қарыз келмейді.
- Картаның суреті мен CVV, жеке куәлікпен селфи, банк қосымшасына кіру сұралады.
- Аударымға дейін шартты көрсетуден бас тарту.
- Тек мессенджер арқылы байланыс, деректемелерсіз және мекенжайсыз.
- «Жеке куәлікті кепілге» деген ұсыныс. Жеке куәлік кепіл заты бола алмайды, оны алып қоюға ешкімнің құқығы жоқ.
Егер алып қойып, төлей алмасаңыз
Жеке тұлғалар арасындағы берешек қоқан-лоққымен емес, сот арқылы өндіріледі. Заң шеңберінен шығатын талаптар — құқық қорғау органдарына жүгінуге негіз, ал қолхаттың болуы бұған кедергі емес. МҚҰ алдындағы берешек болса — берешекті реттеудің міндетті тәртібі жұмыс істейді: шарт талаптарын өзгерту туралы өтінішті қарауға міндетті, және бұны мерзімді өткізіп алғаннан кейін емес, дейін сұраған дұрыс.
Заңды нұсқаның шарттарын бас беттегі калькулятордан қарауға болады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Жеке тұлғадан процентке ақша алу заңды ма?
Иә, жеке тұлғалар арасындағы қарыз заңды. Бірақ оған микронесиелерге арналған шекті мөлшерлемелер, ЖТСМ-ді міндетті ашып көрсету, өсімпұл шегі және берешекті реттеудің міндетті тәртібі қолданылмайды. Дау тек сот арқылы шешіледі.
Қолхатты нотариустан куәландыру керек пе?
Міндетті емес, бірақ ұсынылады. Нотариус тараптардың жеке басын және қол қою фактісін куәландырады, сондықтан мұндай құжатты дауласу әлдеқайда қиын. Ірі сомалар үшін бұл ақталған шығын.
Жеке куәлікті қарызға кепілге беруге бола ма?
Жоқ. Жеке куәлік кепіл заты бола алмайды, оны талап етуге немесе алып қоюға ешкімнің құқығы жоқ. Мұндай талап — заңсыз схеманың белгісі.